رودخانه هیرمند
هیرمند یا هلمند نام رودی است که از استان هلمند افغانستان روان شده و به دریاچه هامون میریزد.
نام این رود به ریختهای هیرمند،هلمند،هندمند،هیلمن و هیرمن نیز در نسکهای گوناگون تاریخی و گیتاشناسی آمدهاست. نام این رود در اوستا به گونه هئتومنت Haetumant آمدهاست. بخش نخست این نام معنای بنداب یا ورغ یا سد را میدهد و منت نیز همان مند در فارسی کنونی است که معنای دارندگی را میرساند. پس نام این رود به معنای برخوردار از بند میباشد. همچنین در اوستا این نام معنای عام سرزمینی که زود سیراب میشود را نیز دارد.
رومیان و یونانیها این رود را Etymandros یا Erymanthus میخواندند
این رودخانه با حوزه آبریزی به وسعت 350 هزار کیلومتر مربع بزرگترین رود فلات ایران و کشور افغانستان است.این رود با طول قریب به 1100 کیلومتر طولانی ترین رود در جنوب آسیا بین سند و دجله و فرات محسوب می شود و از ارتفاعات کوههای بابایغما در شمال غرب کابل در منطقه هزاره جات سرچشمه می گیرد و از آنجا با یک شیب تند به به منطقه گیزاو و سپس به ولایت اروزگان و بعد از آن به قلعه عبدالرحمن در ولایت هلمند و سپس پشت سد کجکی ،سدی با ظرفیت 1800میلیون متر مکعب می رسد.این رود در جایی به نام موسی قلعه میان سد کجکی و شهر گرشک رودی را به همین نام دریافت می کند و پس از گذشت از از گرشک به پشت سد بغرا می رسد و زمین های معروف نادعلی را آبیاری می کند.این رود در منطقه بست یکی از شاخه های پر آب خود را به نام ارغنداب دریافت می کند رودخانه ای سیلابی در فصل بهار که بر روی آن نیز سد ارغنداب در نزدیکی ارغنداب قرار گرفته است.این رودخانه زمین های زیادی را در لشکرگاه در نزدکی بست که بیشتر آنها با برنامه ریزی و از روی نقشه طراحی شده آبیاری می کند و سپس در یک شیب ملایم شروع به حرکت می کند و در مسیر خود زمین هایی که در دو طرف رودخانه قرار گرفته اند آبیاری کرده و پس از گذشتن از ریگستان و دشت مارگو به ایران می رسد.در هنگام ورود به ایران به دو شاخه تقسیم می شودیکی رود پریان مشترک که حدود 20 کیلومتر مرز ایران و افغانستان را شامل می شود و سپس به داخل افغانستان دور زده و به هامون پوزک می ریزد
شاخه دیگر رود سیستان نام دارد که در ابتدای آن کانال آبگیری چاه نیمه ها قرار گرفته است.این رود حدود 70 کیلومتر از عرض ذست سیستان راطی می کند و به هامون هیرمند در ایران می ریزد در مسیر این رودخانه سد زهک قرار دارد که کانالهای شهر و طاهری را برای آبیاری مزارع تغذیه میکند و همچنین سد سیستان که باز به همین منظور طراحی شده است.
میزان ورود آب در بالادست رود بسیار زیاد است و پیش از رسیدن به ایران به علت آبگیری زیاد افغانها از آب آن به شدت کاسته می شود. حدود ۸۵٪ آبدهی هیرمند مربوط به ماههاب بهمن تا خرداد می باشد و متوسط حجم آب سالانه آن در ابتدای ورود به دشت در خاک افغانستان ۱۲ میلیارد متر مکعب می باشد که تقریبا ۶ میلیارد آن به منطقه سیستان می رسد که البنه این مقدار بسیار متغیر می باشد بطوریکه که در سال آبی ۷۰-۶۹ آبدهی هیرمند ۳/۱۳ میلیارد متر مکعب بوده است
حوزه آبریز هامون
حوزه آبریز هامون(در این تصویر هامونها خشک شده اند-خشکسالی ۱۳۸۱)
