بیابان,فرسایش بادی و طوفانهای گرد و غبار

سطح برف حوزه آبخیز هیرمند در تاریخ دوم فوریه ۲۰۱۲(تصویر بزرگتر)

 

سیستان که رکورددار تعطیلی بر اثر آلودگی هوا بود تا دید که تهران می خواهد جلو بزند چنان طوفانی به پا کرد که جای اما و اگر را برای تعطیلی نذاشت. شنبه و یکشنبه  دید در این منطقه به زیر ۵۰ متر رسید و غلظت ذرات گرد و غبار به بیش از ۶۰ برابر استاندارد جهانی رسید و نشان داد که دود از کنده بر می خیزد.

منشا برداشت در این رویداد بیشتر از حدفاصل هامون صابوری و پوزک بود ضمن این که نقاطی از هامون صابوری و همچنین بالادست هامون ها دز افغانستان نیز  نقش داشتند. کانون اصلی این طوفان بیشتر شهرستان هیرمند  را تحت تاثیر قرار داد. بررسی شاخص استاندارد گرد و غبار با استفاده از تصاویر ماهواره ایی نیز نشان داد که مقدار این شاخص در بالاترین حد در این روز می باشد(به شکل ها توجه کنید)

تصویر ماهواره مودیس از شدت گرد و غبار در منطقه سیستان  در تاریخ ۱۳ آذرماه ۱۳۸۹ (کانون های اصلی با رنگ قرمز مشخص شده اند)

یکی از شاخص های   تعیین شدت طوفان(این طوفان ماکزیمم شدت را دارد)

در هفته های اخیر  بحث های زیادی در مورد منشا گرد و غبار در شهر زابل بود.بطوری که خیلی ها منشاء آنها را خارج از مرزهای دریاچه می دانستند و گاها به دشت های خراسان و حتی مناطق دورتر نسبت می دادند.آن چیزی که باعث شده بود نظرات متفاوتی نسبت به طوفانهای گرد و غبار گذشته بیان گردد وجود باد با سرعت نسبتا پایین بود که در زمانهای قبل منجر به این چنین طوفانهایی نمی گردید و دوم اینکه نوع رسبوت و حتی رنگ آنها نسبت به بقیه متفاوت بود.

جهت بررسی اولیه این طوفانها اقدام به پردازش تصاویر ماهواره ایی گردید و مشخص گردید که این طوفانها منشاء خارج از دریاچه هامون صابوری ندارد.

همچنین در یکی از روزهای طوفانی بازدیدی از دریاچه هامون (بطور کامل طول هامون صابوری) صورت گرفت و در این بازید مشخص گردید که بستر هامون صابوری بکلی خشکیده و منشا برداشت ذرات گرد و غبار گردیده است

طوفان گرد و غبار مورخ ۱۷ دی ماه ۱۳۸۸(همانطوری که مشخص گردیده بیشترین تاثیر آن مستقیما شهر زابل می باشد)

خشک شدن بستر هامون صابوری جایی که گودترین نقطه دریاچه هامون است (مرز ایران و افغانستان)

نمونه برداری جهت تعیین منشا رسوبات

منطقه برداشت و فرسایش بادی در نزدیکی مرز افغانستان و ایران هامون صابوری

آنهایی که  در سیستان زندگی کرده اند بخوبی از زمان و شرایط وقوع طوفانهای گردو غبار آگاهی دارند و اتفاق آفتادن چیزهای غیر منتظره برای افراد ابهاماتی را ایجاد می کند و غالبا آنها را در غالب سوال  بیان می کنند. آنچه که موضوع بحث است طوفان اتفاق افتاده دیروز و هفته گذشته است. این طوفان چه ویژگی های داشت که آن را از سایر طوفانها مجزا می کند و  اینجانب از آن به به عنوان یک تهدید جدید نام میبرم:

1-     چرا در این موقع سال اتفاق افتاد

2-     چرا بر خلاف سایر طوفانها که بیشتر مناطق  شرق سیستان را تحت تاثیر قرار می داد این بار  شهر زابل  بیشتر مورد تهدید بود.

3-      عنوان کرده بودند که منشا آن فرق کرده و از مناطق خراسان و .... وارد ایران شده است آیا این گونه است

اگر به تصویر شماره یک که مربوط به مهرماه 1388 است  دقت شود ملاحظه خواهید نمود  هامون پوزک و صابوری مرطوب هستند  و تنها جایی که خشک است بین این دو هامون است که   منشا برداشت این طوفانها  است .با توجه به جهت  بادهای سیستان شمال غرب به جنوب شرق  تاثیر این شرایط بر مناطق شرقی سیستان خواهد بود. بجز از این از دیگر دلایل برداشت بجز خشک بودن این منطقه بارها و بارها عنوان شده بود که حرکت  ماشین های سوخت باعث آن است که همگی مهر تایید بر آن را داشتند.

 

 

 

طوفان گرد و غبار در منطقه سیستان در تاریخ 18 مهرماه 1388

 

 

آما در مورد طوفان مورد اشاره ،2 اتفاق جدید رخ داده است:

 

سطح هامون صابوری به کلی خشک شده است و این می تواند به عنوان یک بستر جدید  برداشت عمل کند

بررسی آزمایشگاهی نمونه های گرد و غبار نیز نشان داد که این رسوبات نیز دارای ابعاد و عناصر متفاوت از سایر طوفانهاست. به عنوان مثال EC بالاتر از 100 و PH نزدیک به 9 نشان دهنده شوری بسیار زیاد  می باشد که اگر مقدار اندازه گرفته شده سدیم نزدیک به 1300 را به آن اضافه کنیم از لحاظ ناپایداری خاک  هم  به حد وحشتناکی می رسیم. EC  زیاد و Na  بالا در خاکهای نزدیک به مرز ایران در داخل دریاچه هامون دیده نمی شود و قطعا از بالادست آمده است جایی که رسوبات دشتهای سیلابی به آن می ریزد .

جهت رسیدن به جواب بهتر تصاویر ماهواره ای مربوط به طوفان فوق پردازش گردید

برای تعیین محدوده  دریاچه، تصویر ماهواره ایی دریاچه هامون در زمان پر آبی مورد پردازش قرار گرفت و بر روی آن مرز دریاچه هامون در زمان پر آبی تعیین گردید این محدوده   به همراه نقشه رودخانه ها بر روی تصاویر جدید  منتقل گردید  و مشخص گردید که منشا تمامی این گرد و غبار از داخل دریاچه بوده است و بر خلاف تصور بعضی ها  منشا خارجی نداشته است   بنابراین  همانطور که در تصویر زیر دیده می شود شروع طوفانها از جایی است که دریاچه هامون صابوری شروع می شود.

 

 

 تعیین سطح دریاچه هامون در زمان پر آبی(۱۹۹۶)

 

منشاء طوفانهای گردو غبار روزهای اخیر(۱۷ دی ماه ۱۳۸۸)

 از زمانی که مرز شرقی  زابل با افغانستان  با محدودیت رفت و آمد مواجه شده است  هجوم ماشین های حامل مواد سوختی به یک منطقه جدیدی  منتقل شده است که  این منطقه مورد بحث ما برای منشاء طوفانهای گرد و غبار است منطقه ای که تا کنون  بصورت یک منطقه بکر و دست نخورده بوده است  با ورود وسایل و تمایل ذاتی خود خاک برای پوک شدن( وجود سدیم بالا در  ذرات گرد و غبار) زمینه را برای حرکت ذرات گرد و غبار فراهم آورده است و این یک تهدید جدید  برای تخریب سرزمین است که ما خود ایجاد کرده ایم .

 

اگر سیستانی باشید که حتما دیده اید و اگر نیستید  هم حتما شنیده اید  که تاریخ سیستان با باد و طوفانها عجین شده است. بادهاي 120 روزه كه معروفيت خاصي در كشور دارند با همراهي خاك رسوبي دانه ريز, درجه حرارت و تبخير زياد ,پوشش گياهي اندك, خشكسالي هاي دوره اي و عوامل متعدد انساني باعث فرسايش شديد خاك و وقوع طوفانهاي همراه با ذرات گرد و غبار مي گردند

در زمانهای خشکسالی  ابعاد اين فاجعه به قدري زياد است كه كليه فعاليت هاي اجتماعي, اقتصادي و سياسي منطقه را تحت تاثير قرار مي دهد و مانع از پايداري اكوسيستم منطقه مي گردد.

به رغم اهميت زياد طوفان ها از نظر برداشت و جابجايي ذرات رويه خاك مانند هوموس، رس و املاح خاك كه مي تواند علاوه بر كاهش حاصلخيزي اراضي كشاورزي، موجب آلودگي هوا، مشكلات تنفسي  وبیماری های مختلف و ... گردد ، توجه جدی به این مقوله در منطقه سیستان نگردیده است  به نظر می رسید  يكي از این دلايل، عدم توجه و توجیه علمی  مسئولین ذیربط  نسبت به شناخت این پدیده باشد .

بدین منظور از تابستان 1388  با نصب و راه اندازی تله های رسوب گیر در ارتفاعات مختلف و نقاط مختلف  و  و همچنین نصب دستگاههای  اندازه گیری غلظت غبار ، برای نخستین بار  این اندازه گیری ها در منطقه سیستان انجام گردید و نتایج نخستین آن نیز در همایش  بررسی آلودگی های محیطی و فرامرزی  توسط اینجانب ارائه گردید.

ماحصل این کار تا اینجا جدا از اینکه بخشی از داده های پایان نامه اینجانب را تامین می کند باعث گردیده است تا مسئولین زیربط بتوانند از این داده ها و گزارشات استفاده نمایند و نسبت به توجیه ابعاد این پدیده  در سطح منطقه  و ملی اقدام نمایند که جای بسی تشکر و قدر دانی دارد.

نمونه بارز آن را می توان استفاده  دکتر کیخا نماینده زابل  از این گزارشات در مجلس شورای اسلامی  و گرفتن اعتبارات ویژه در این زمینه را بر شمرد.

و یا مصاحبه ها و سخنرانی های مختلف مهندس همتی مدیر کل محیط زیست استان در طوفان مورخ 19/10/1388 را  بر اساس این داده های دریافتی را بر شمرد.

در پست های بعدی  به بررسی ابعاد این پدیده پرداخته خواهد شد

 

 

به احتمال زیاد  برای انجام برداشت هایی صحرایی  تیرماه به ایران خواهم آمد موضوع پایان نامه ام در مورد مدلسازی طوفانهای گرد و غبار با استفاده از اندازه گیری های زمینی و تکنیک سنحش از دور(پردازش تصاویر ماهواره ای) است ان شاءا...  بتوانم با انجام این تحقیق بخشی از انجام وظیفه ام را نسبت به سیستان انجام دهم .موضوعی که سالهاست دغدغه فکری و شغلی ام بود اما به دلیل امکانات کم و بعضی مسائل انجام آن مقدور نبود. امیدوارم که بتوانم بخشی از دستگاههای اندازه گیری ام را بدون مشکل وارد ایران کنم

 

 شاید این پست با موضوع وبلاگ  سنخیت نداشته باشد ولی با توجه به اینکه آلان  در این کشور مشغول به تحصیل هستم نوشتن از آن زیاد بی ربط نیست ضمن اینکه قصد دارم در آینده در مورد طوفانهایی که در قاره آفریقا(ساهارا Sahara)و نامیبیا(شمال غرب آفریقا جنوبی) اتفاق می افتد بنویسم و مقایسه آنها را با طوفانهای سیستان داشته باشم

این مطالب رو از دوستم حمیدی نیا(سفارت ایران در آفریقا جنوبی ) گرفتم

آفریقای جنوبی

این کشور در جنوبی ترین بخش قاره آفریقا واقع شده است.این کشور از شمال و شمال غربی  با کشورهای  زیمباوه،بوتسوانا،نامیبیا همسایه بوده و از جنوب و حنوب غربی و شرق با آقیانوس هند،اقیانوس  اطلس محدود میگردد.و دارای 4862 کیلومتر مرز خشکی و 2798 کیلومتر  ساحل می باشد.

فلات مرتفع مرکزی آفریقای جنوبی موجب اعتدال آب و هوا و در واقع عامل اصلی پدید آوردن زیبایی های طبیعی این کشور است

میانگین بارش در این کشور 600 میلی متر است( ایران 200 میلی متر و زابل 55 میلی متر). سواحل شرقی حدود 1100 میلی متر و غربی 70 میلی متر(صحرای کالاهاری در مرز نامیبیا) و شهر پرتوریا(پایتخت) حدود 800 میلی متر بارندگی دارد

كشور افريقاي جنوبي در سال 1910 از انگليس مستقل گرديد و بر اساس انتخابات اكتبر سال 1960 به صورت جمهوري درآمد

پايتخت آفريقاي جنوبي شهر پرتوريا است كه مقر دولت  و مركز سياسي كشور مي باشد و شهر ژوهانسبورگ بیشتر مرکز تجاری و شهر کیپ تاون مرکز قوه مققننه این کشور است

جمعیت این کشور 47 میلیون نفر(22% سفید پوست و 78%سیاه پوست که البته این ترکیب در جاهای مختلف متفاوت است و در شهرهای بزرگ درصد بیشتری سفیدپوست هستند و از لحاظ اقتصادی  سفید پوستان وظعیت مطلوبی دارند)

  این کشور به عنوان توسعه یافته ترین کشور در قاره آفریقا  شناخته شده است وقتصاد آن در زمره 10 اقتصاد بزرگ جهان قرار دارد. يك بازار نوظهور با درآمد متوسط است كه متكي بر عرضه فراوان منابع طبيعي مي باشد. داراي بخش هاي اقتصادي، مالي پيشرفته (انرژي، ارتباطات، حمل و نقل، امور مالي و حقوقي و بازار بورس) و زيـــر بنــــاي لجستيكي مدرن براي توزيع موثر كالا، مي باشد

به لحاظ استراتژیکی واقع شدن در مسیر ترانزیت نفت به اروپا و آمریکا,تامین بخش مهمی از منابع معدنی کشورهای شمال,کشاورزی پیشرفته،زیرساختهای صنعتی و  اقتصادی مستحکم موجب شده این کشور جایگاه مهمی در سیاست های منطقه ای و بین المللی کسب کند.

این کشور با دارا بودن معادن غنی،بزرگترین تولید کننده و بزرگترین صادر کننده طلا و پلاتین جهان است(40 درصد از کل ذخایر طلای جهان و 28 درصد کل تولید طلای جهان)

سالانه حدود 8.5 میلیون توریست بین المللی از این کشور دیدن می کنند و درآمد ارزی این بخش با درآمد معادن طلای آن برابری می کند

واحد پول كشور راند (RAND) و برابري آن با دلار حدود 8.5 مي باشد ( يك دلار آمريكا= 5/8 راند) و هر راند الان حدود 1200 ریال ایران می باشد.

جامعه ايرانيان مقيم در آفريقاي جنوبي جامعه اي نسبتأ كوچك است كه بصورت پراكنده در استانهاي مختلف(خاتنگ،كيپ غربي، كوازلوناتال) زندگي مي كنند. كه اكثرأ طي سال هاي اخير به اين كشور مهاجرت كرده اند و تعداد آنها نيز روبه افزايش مي باشد. اعضاي اين جامعه عمدتأ در بخش تجارت فرش و صنايع دستي فعاليت و از نظر اقتصادي در حد متوسط قرار دارند. البته تعدادي از ايرانيان مقيم در برخي از مشاغل مهم نظير مديريت بانك ها و يا مشاوره فني كارخانجات خودروسازي نيز قرار دارند كه از اين حيث باعث افتخار براي كشورمان مي باشد. از نظر فرهنگي و سياسي نيز جامعه ايرانيان مقيم در مقايسه با كشورهاي اروپايي از وضع مطلوبي برخوردار هستند

 

بعضی دوستان ایمیل زده بودند و  تصاویری از سد کجکی را درخواست کرده بودند:

 سد کجکی یکی از دو سد اصلی(سد دیگر سد ارغنداب می باشد) برق-آبی بر روی رودخانه هلمند  در استان هلمند  افغانستان است و موقعیت آن در ۹۰کیلومتری شمال غرب شهر قندهار  و حوزه آبخیز آن   کوههایی با ارتفاع ۵۰۰۰ متر در شمال غرب کابل می باشد  و سدی است که برای دو منظوره  آبیاری و تولید برق استفاده می شود. این سد در سال (۱۳۳۲ه.ش) ۱۹۵۳ساخته شده  و ۱۰۰متر ارتقاع و ۲۷۰متر طول دارد و ظرفیت آن برابر با ۱۸۰۰میلیون متر مکعب می باشد و در سال ۱۹۷۵(۱۳۵۳) برای تولید برق آماده گردید ضمن اینکه در سال ۲۰۰۷به ظرفیت تولید برق آن افزوده شد

تصویر ماهواره ای سد کجکی

نمایی از بالای سد

نمایی از جلوی سد

سر ریز سد کجکی

سرریز سد در مواقع پرآبی